Yaşlı Dostu Apartman: Erişilebilirlik ve Rampa Zorunlulukları

Yaşlı Dostu Apartman Nedir?

Türkiye'nin demografik yapısı hızla değişmektedir. TÜİK verilerine göre 65 yaş ve üstü nüfus oranı 2026 yılında %10'u aşmış durumdadır ve bu oran her yıl artmaktadır. Bu durum, apartman ve sitelerin yaşlı dostu hale getirilmesi ihtiyacını gündeme getirmiştir.

Yaşlı dostu apartman, fiziksel engeli olan, hareket kabiliyeti sınırlı veya yaşlılık nedeniyle güç kaybı yaşayan bireylerin bağımsız yaşamını sürdürebilmesine olanak tanıyan erişilebilir tasarıma sahip yapıları ifade eder. Bu kapsamda rampa, asansör, tutunma kolları, uygun zemin kaplamaları ve aydınlatma gibi düzenlemeler öne çıkmaktadır.

Yasal Çerçeve ve Zorunluluklar

5378 Sayılı Engelliler Hakkında Kanun

5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun, Türkiye'de erişilebilirlik konusundaki temel yasal düzenlemeyi oluşturmaktadır. Kanunun geçici 3. maddesi, mevcut yapıların erişilebilir hale getirilmesi için süre tanımıştır.

Temel yükümlülükler:

• Kamusal alanlar ve toplu kullanım alanları erişilebilir olmalıdır
• Mevcut yapılarda gerekli düzenlemeler yapılmalıdır
• Yeni yapılarda erişilebilirlik standartları zorunludur

Türk Standartları Enstitüsü (TSE) Normları

TS 9111 standardı, özürlüler ve hareket kısıtlılığı bulunan kişiler için binalarda erişilebilirlik şartlarını belirlemektedir:

Rampa gereksinimleri:

• Eğim oranı en fazla %8 (1:12)
• Rampa genişliği minimum 90 cm, tercihen 120 cm
• Her 9 metrede bir ara platform
• Her iki yanda korkuluk ve tutunma rayları

Asansör gereksinimleri:

• Kabin ölçüleri minimum 110x140 cm
• Kapı genişliği minimum 90 cm
• Braille düğmeler ve sesli uyarılar
• Acil durum butonu erişilebilir yükseklikte

Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği

İmar yönetmeliğine göre:

• Yeni yapılarda engelli rampaları zorunludur
• 3 kattan fazla binalarda asansör zorunluluğu vardır
• Ortak alanlarda engelsiz dolaşım sağlanmalıdır

Apartmanlarda Erişilebilirlik Düzenlemeleri

1. Bina Girişi ve Rampa Yapımı

Bina girişinde merdiven varsa rampa yapımı gereklidir:

Rampa tasarım ilkeleri:

• Eğim: Maksimum %8, uzun rampalarda %6 tercih edilir
• Genişlik: Tekerlekli sandalye için minimum 90 cm
• Korkuluk: Her iki yanda 85-90 cm yüksekliğinde
• Alt koruma: Tekerlekli sandalyenin kaymasını önlemek için kenar bordürü
• Zemin: Kaymaz yüzey (kauçuk, kaymaz seramik, metal dişli)
• Başlangıç ve bitiş: Düz platform alanı (minimum 150x150 cm)

Rampa türleri:

1. Sabit beton rampa: Kalıcı, dayanıklı ama maliyetli
2. Prefabrik alüminyum rampa: Kolay montaj, taşınabilir
3. Modüler rampa sistemleri: Esnek, ayarlanabilir

2. Asansör Erişilebilirliği

Mevcut asansörlerin engelli erişimine uygun hale getirilmesi:

Kabin içi düzenlemeler:

• Braille harfli ve kabartmalı butonlar
• Sesli kat anonsu sistemi
• Ayna (tekerlekli sandalye kullanıcıları için görüş sağlar)
• Acil durum butonu 80-120 cm yükseklikte
• Oturma tezgahı veya katlanır sandalye

Kapı ve giriş:

• Otomatik kapı açılış süresi minimum 5 saniye
• Kapı önünde manevra alanı (150x150 cm)
• Işık bariyeri ile kapı güvenliği

3. Ortak Alan Düzenlemeleri

Koridorlar:

• Minimum 120 cm genişlik
• Tutunma rayları (85 cm yükseklikte)
• Kaymaz zemin kaplaması
• Yeterli aydınlatma (200 lüks)

Merdivenler:

• Her iki yanda korkuluk
• Basamak uçlarında görünür şerit
• Kaymaz basamak kaplaması
• Yeterli aydınlatma

Kapılar:

• Minimum 90 cm genişlik
• Kol tipi kulp (topuz yerine)
• Otomatik kapı kapatıcı (yavaş kapanan)

4. Otopark Düzenlemeleri

Engelli otopark yeri zorunluluğu:

• Her 50 araca 1 engelli parkı
• Konum: Bina girişine en yakın
• Boyutlar: Minimum 365 cm genişlik
• Zemin işaretlemesi ve tabelası

Karar Alma Süreci

Kat Malikleri Kurulu Kararı

Erişilebilirlik düzenlemeleri için karar süreci:

Zorunlu düzenlemeler (yasal gereklilik):

• Salt çoğunluk yeterlidir (arsa payı ve kişi sayısının yarısından fazlası)
• Mahkeme kararıyla zorunlu hale gelebilir

İsteğe bağlı iyileştirmeler:

• Yönetim planına göre karar nisabı uygulanır
• Genellikle salt çoğunluk veya 2/3 çoğunluk aranır

Bireysel Talep Hakkı

634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu'na göre:

Engelli kat maliki veya yakını: Bağımsız bölümünü kullanan engelli veya engelli yakını, ortak alanlarda erişilebilirlik düzenlemesi talep edebilir. Kat malikleri kurulunun onayı red edilse bile, mahkeme yoluyla yapım izni alınabilir.

Masraf paylaşımı: Talep eden tarafından karşılanması istenebilir, ancak ortak yarar için yapılan düzenlemelerde maliyet tüm kat maliklerine paylaştırılabilir.

Maliyet ve Finansman

Rampa Yapım Maliyetleri (2026)

Rampa Türü	Metrekare Maliyeti	10 m² Rampa Toplam
Beton rampa	3.000-5.000 TL/m²	30.000-50.000 TL
Alüminyum modüler	4.000-6.000 TL/m²	40.000-60.000 TL
Paslanmaz çelik	5.000-8.000 TL/m²	50.000-80.000 TL

Asansör Modernizasyonu Maliyetleri

İşlem	Maliyet Aralığı
Braille buton ekleme	5.000-10.000 TL
Sesli anons sistemi	8.000-15.000 TL
Kapı sensörü güncelleme	10.000-20.000 TL
Tam modernizasyon	150.000-300.000 TL

Finansman Seçenekleri

1. Ortak gider olarak paylaşım:

• Tüm kat maliklerinden arsa payı oranında tahsil
• Taksitli ödeme planı yapılabilir

2. Belediye destekleri:

• Bazı belediyeler engelli erişim projelerine hibe veriyor
• Yapı ruhsatı harç indirimleri

3. Sosyal Hizmetler Genel Müdürlüğü:

• Engelli bireylerin yaşadığı evlerde rampa desteği
• SHÇEK evde bakım desteği kapsamında

4. Vergi avantajları:

• Engelli yakını olan kat maliklerine bazı vergi indirimleri
• Depremle birlikte kentsel dönüşüm kapsamında teşvikler

Uygulama Rehberi

Adım 1: İhtiyaç Analizi

• Binada yaşayan engelli/yaşlı sayısının tespiti
• Mevcut erişilebilirlik durumunun değerlendirilmesi
• Öncelikli düzenleme alanlarının belirlenmesi

Adım 2: Proje Hazırlığı

• Mimar veya iç mimar ile proje çizimi
• TSE standartlarına uygunluk kontrolü
• Belediye yapı izni gereksinimleri kontrolü

Adım 3: Karar Alma

• Kat malikleri kuruluna gündem olarak sunma
• Projenin ve maliyetin paylaşılması
• Oylama ve karar defterine kayıt

Adım 4: Uygulama

• Yüklenici firma seçimi (en az 3 teklif)
• İş programı ve süre planlaması
• Yapım aşamasının takibi

Adım 5: Kabul ve Kullanım

• Teknik kontrol ve kabul
• Kullanıcı eğitimi
• Bakım planının oluşturulması

Teknik Detaylar ve Standartlar

Rampa Teknik Şartnamesi

Eğim hesaplama formülü:
Eğim (%) = (Yükseklik / Yatay Mesafe) x 100

Örnek: 60 cm yükseklik farkı için:

• %8 eğimde rampa uzunluğu: 60 / 0.08 = 750 cm (7.5 m)
• %6 eğimde rampa uzunluğu: 60 / 0.06 = 1000 cm (10 m)

Ara platformlar:

• Her 9 metrede bir dinlenme platformu
• Platform boyutu: minimum 150 x 150 cm
• Platform eğimi: maksimum %2 (su tahliyesi için)

Korkuluk detayları:

• Yükseklik: 85-90 cm (üst ray), 70 cm (alt ray)
• Başlangıç ve bitiş: 30 cm yatay uzatma
• Kesintisiz ve kavranabilir kesit (3-4 cm çap)

Kapı ve Geçiş Alanları

Kapı açıklıkları:

• Ana giriş: minimum 90 cm net açıklık
• İç kapılar: minimum 80 cm net açıklık
• Çift kanatlı kapılarda bir kanat minimum 90 cm

Eşik yüksekliği:

• Maksimum 2 cm
• 2 cm'yi geçerse rampa eğimli düzenleme

Kapı kulpları:

• Kol tipi tercih edilir
• Yerden yükseklik: 80-110 cm
• Kolay kavranabilir tasarım

Aydınlatma Standartları

Alan	Minimum Aydınlatma
Bina girişi	200 lüks
Koridorlar	150 lüks
Merdivenler	200 lüks
Asansör önü	150 lüks
Rampa	150 lüks

Yaşlı Dostu Ek Düzenlemeler

Güvenlik Önlemleri

Düşme önleme:

• Banyolarda tutunma kolları
• Kaymaz paspaslar
• Gece aydınlatması (sensörlü)

Acil durum:

• Daire içi acil çağrı butonu
• Yangın alarmı görsel ve sesli
• Tahliye planında engelli dikkate alınması

Konfor Artırıcı Öneriler

Ortak alanlar:

• Lobi ve bekleme alanlarında oturma yeri
• Mektup kutuları erişilebilir yükseklikte (80-120 cm)
• İnterkom paneli uygun yükseklikte

Bahçe ve çevre:

• Düz ve kaymaz yürüyüş yolları
• Bank ve oturma alanları
• Gölgelik ve koruma alanları

Örnek Uygulama: 30 Daireli Apartman

Mevcut Durum

• 5 katlı, asansörlü bina
• Giriş katta 3 basamak merdiven
• Asansör kabini 100x130 cm
• Koridor genişliği 110 cm

Yapılan Düzenlemeler

1. Rampa yapımı:

• 45 cm yükseklik farkı için 6 metre uzunluğunda rampa
• Paslanmaz çelik korkuluk
• Kaymaz kauçuk zemin
• Maliyet: 45.000 TL

2. Asansör iyileştirmesi:

• Braille butonlar
• Sesli kat anonsu
• Kapı açık kalma süresinin uzatılması
• Maliyet: 18.000 TL

3. Koridor tutunma rayları:

• Zemin kat ve tüm koridorlar
• Paslanmaz çelik ray sistemi
• Maliyet: 25.000 TL

Toplam maliyet: 88.000 TL
Daire başına: 2.933 TL
Taksit: 6 ay x 489 TL

Sonuç ve Memnuniyet

• 4 yaşlı sakin güvenle hareket edebiliyor
• 1 tekerlekli sandalye kullanıcısı bağımsız çıkış yapabiliyor
• Bina değeri %5-10 artış gösterdi
• Kiralama için tercih edilirlik arttı

Hukuki Uyuşmazlıklar ve Çözümler

Karara İtiraz

Kat malikleri kurulu kararına itiraz:

• 1 ay içinde Sulh Hukuk Mahkemesi'ne başvuru
• Geçici tedbir talebi mümkün
• Mahkeme hakkaniyete göre karar verir

Rampa Yapımı Engellenmesi

Engelli veya yakını rampa talebinde bulunursa:

• Kurul kararı ile reddedilse bile mahkemeye başvurabilir
• Mahkeme zorunlu görürse yapım izni verir
• Masrafın kime ait olacağına mahkeme karar verir

Maliyet Uyuşmazlıkları

Gider paylaşımında anlaşmazlık:

• Yönetim planı hükümleri uygulanır
• Plan yoksa arsa payı oranında dağılım
• Mahkeme maliyet dağılımını değiştirebilir

2026 Güncel Düzenlemeler

Yeni İmar Yönetmeliği Değişiklikleri

2026 yılı itibarıyla:

• Yeni yapılarda engelli erişimi daha sıkı denetleniyor
• İskan alımında erişilebilirlik kontrol ediliyor
• Mevcut yapılarda düzenleme teşvikleri artırıldı

Kentsel Dönüşüm ve Erişilebilirlik

Kentsel dönüşüm projelerinde:

• Erişilebilirlik standartları zorunlu
• Engelli dostu tasarım puan avantajı
• Kredi faiz indirimi

Belediye Denetimleri

Büyükşehir belediyeleri:

• Yıllık erişilebilirlik denetimi yapıyor
• Eksiklik tespit edilirse süre tanınıyor
• Süre sonunda idari para cezası uygulanabiliyor

Sonuç ve Öneriler

Türkiye'nin yaşlanan nüfusu göz önüne alındığında, apartmanların erişilebilir hale getirilmesi kaçınılmaz bir gerekliliktir. Bu sadece yasal bir zorunluluk değil, aynı zamanda toplumsal bir sorumluluktur.

Yöneticiler için öneriler:

1. Mevcut durumu değerlendirin
2. Öncelikleri belirleyin
3. Profesyonel destek alın
4. Kademeli uygulama planı yapın
5. Düzenli bakım ve kontrol sağlayın

Kat malikleri için öneriler:

1. Uzun vadeli düşünün (herkes yaşlanabilir)
2. Maliyet-fayda analizini değerlendirin
3. Bina değerine etkisini göz önünde bulundurun
4. Toplumsal dayanışmaya katkı sağlayın

Erişilebilir bir apartman, sadece engelli veya yaşlı bireyler için değil, bebek arabası kullanan aileler, geçici sakatlık yaşayanlar ve herkes için daha yaşanabilir bir ortam sunar. Bu yatırım, hem insani hem de ekonomik açıdan değerlidir.