Apartmanda Sıfır Atık Yönetimi: Geri Dönüşüm ve Ayrıştırma

Sıfır Atık Nedir?

Sıfır atık, üretilen atıkların mümkün olan en yüksek oranda geri kazanılması ve düzenli depolama alanlarına gönderilen atık miktarının minimize edilmesini hedefleyen bir yönetim anlayışıdır. Türkiye'de 2019 yılında yürürlüğe giren Sıfır Atık Yönetmeliği, bu konudaki yasal çerçeveyi oluşturmuştur.

2026 yılı itibarıyla sıfır atık sistemi birçok kurumda zorunlu hale gelmiştir. Apartman ve site yönetimleri için henüz yasal zorunluluk bulunmasa da, çevre bilinci, maliyet avantajı ve toplumsal sorumluluk nedeniyle giderek daha fazla bina bu sistemi uygulamaktadır.

Yasal Çerçeve

Sıfır Atık Yönetmeliği

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yayımlanan yönetmelik:

Zorunlu kurumlar:

• Kamu kurumları
• Organize sanayi bölgeleri
• Alışveriş merkezleri (10.000 m² üzeri)
• Eğitim kurumları
• Hastaneler

Apartmanlar için: Şu an zorunlu değil ancak belediyeler teşvik programları uyguluyor

2872 Sayılı Çevre Kanunu

Çevre Kanunu çerçevesinde:

• Atık üreticileri atıklarını kaynağında azaltmakla yükümlüdür
• Geri kazanılabilir atıkların ayrı toplanması teşvik edilmektedir
• Belediyeler atık toplama sistemlerini organize etmekle görevlidir

Belediye Yönetmelikleri

Büyükşehir belediyeleri kendi sıfır atık yönetmeliklerini çıkarmıştır:

• İstanbul: Sıfır Atık Eylem Planı
• Ankara: Atık Yönetimi Yönetmeliği
• İzmir: Sıfır Atık Uygulama Rehberi

Atık Türleri ve Sınıflandırma

1. Geri Dönüştürülebilir Atıklar

Kağıt ve karton:

• Gazete, dergi, kitap
• Karton kutular
• Kağıt ambalajlar
• Ofis kağıtları

Dikkat: Islak, yağlı veya kirli kağıtlar geri dönüşüme uygun değildir.

Plastik:

• PET şişeler (pet 1)
• HDPE kaplar (pet 2)
• PP kapaklar (pet 5)
• Plastik torbalar
• Plastik ambalajlar

Dikkat: Temiz ve kuru olmalıdır. Karışık plastikler (örn: 7 numaralı) geri dönüşümü zorlaştırır.

Cam:

• Şişeler (su, içecek, zeytinyağı)
• Kavanozlar
• Cam ambalajlar

Dikkat: Kristal cam, ayna, ampul ve pencere camı ayrı değerlendirilmelidir.

Metal:

• Alüminyum kutular (içecek kutuları)
• Konserve kutuları
• Metal kapaklar
• Teneke ambalajlar

2. Organik Atıklar

Mutfak atıkları:

• Meyve ve sebze artıkları
• Yumurta kabukları
• Çay posası, kahve telvesi
• Bayat ekmek

Bahçe atıkları:

• Yapraklar
• Çim kırpıntıları
• Budama atıkları
• Çiçek artıkları

Organik atıklar kompost yapımında kullanılabilir.

3. Tehlikeli Atıklar

Evsel tehlikeli atıklar:

• Piller ve aküler
• İlaçlar
• Elektronik atıklar (e-atık)
• Floresan lambalar
• Boya ve kimyasal maddeler
• Bitkisel atık yağlar

Bu atıklar kesinlikle normal çöple birlikte atılmamalıdır.

4. Özel Atıklar

Tekstil atıkları:

• Giysi ve kumaşlar
• Ayakkabılar
• Çanta ve aksesuarlar

Hacimli atıklar:

• Mobilya
• Beyaz eşya
• Yatak ve döşemeler

Apartmanda Sıfır Atık Sistemi Kurma

Aşama 1: Mevcut Durum Analizi

Atık miktarı tespiti:

• Haftalık ortalama çöp torbası sayısı
• Geri dönüşüme ayrılan miktar
• Organik atık oranı

Mevcut altyapı:

• Çöp odası veya alanı
• Belediye toplama sıklığı
• Geri dönüşüm konteyner varlığı

Aşama 2: Hedef Belirleme

Gerçekçi hedefler:

• İlk yıl: %30 geri dönüşüm oranı
• İkinci yıl: %50 geri dönüşüm oranı
• Üçüncü yıl: %70 geri dönüşüm oranı

Aşama 3: Altyapı Oluşturma

Atık toplama noktası:

• Her daire için ayrı kutu sağlanması
• Ortak alanda ayrıştırma istasyonu
• Renk kodlu konteynerler

Standart renk kodları:

Renk	Atık Türü
Mavi	Kağıt-karton
Sarı	Plastik-metal
Yeşil	Cam
Kahverengi	Organik
Gri/Siyah	Diğer (genel atık)

Aşama 4: Bilgilendirme ve Eğitim

Sakinlere yönelik:

• Bilgilendirme broşürü dağıtımı
• Apartman panosunda afişler
• WhatsApp grubu üzerinden hatırlatmalar
• Yüz yüze bilgilendirme toplantısı

Bilgilendirme içeriği:

• Hangi atık nereye atılacak
• Atıkları nasıl hazırlamalı (temizleme, katlama)
• Tehlikeli atıkların ayrı toplanması
• Sistemin faydaları

Aşama 5: Takip ve İyileştirme

Aylık değerlendirme:

• Geri dönüşüm oranları
• Sakinlerden geri bildirim
• Problemlerin tespiti
• İyileştirme önerileri

Pratik Uygulama: Daire İçi Ayrıştırma

Mutfakta Sistem Kurma

Önerilen düzen:

1. Tezgah altı çekmece: 2-3 bölmeli atık ayırıcı
2. Organik atık kovası: Kapaklı, küçük boyutlu
3. Geri dönüşüm torbası: Kağıt ve plastik için

Günlük rutin:

• Yemek hazırlığında organik atıkları ayırın
• Ambalajları açar açmaz ayrıştırın
• Şişe ve kutuları çöpe atmadan önce durulayın

Banyoda ve Yaşam Alanlarında

Dikkat edilecekler:

• Kozmetik ambalajları (plastik)
• Tuvalet kağıdı rulosu (karton)
• Şampuan ve sabun şişeleri (plastik)
• Dergi ve kataloglar (kağıt)

Çocuklar için Eğitim

Oyunlaştırma yöntemleri:

• Renk eşleştirme oyunları
• Atık ayırma yarışması
• Ödül sistemi (haftalık başarı için)

Belediye İşbirlikleri ve Destekler

İstanbul Büyükşehir Belediyesi

Sıfır Atık Programı:

• Ücretsiz konteyner temini
• Eğitim desteği
• Düzenli toplama hizmeti

Başvuru: ibb.gov.tr/sifir-atik

Ankara Büyükşehir Belediyesi

Atık Yönetimi Dairesi:

• Geri dönüşüm noktaları haritası
• Mobil atık toplama
• Apartman bazlı sözleşme

İzmir Büyükşehir Belediyesi

ESHOT ve İZBAK işbirliği:

• Mahallelerde geri dönüşüm noktaları
• Atık pil toplama kutuları
• Tekstil kumbaraları

Diğer Büyükşehirler

Çoğu büyükşehir belediyesi benzer programlar sunmaktadır:

• Bursa, Antalya, Adana, Gaziantep, Konya, Kocaeli vb.

Kompost Uygulaması

Apartmanda Kompost Yapılabilir mi?

Uygun koşullar:

• Bahçesi olan binalar
• Teras veya balkon alanı yeterli
• Sakinlerin ilgisi ve katılımı

Zorluklar:

• Koku problemi
• Zararlı böcek riski
• Düzenli bakım gerekliliği

Kompost Yöntemleri

1. Açık kompost:

• Bahçede kompost çukuru
• Minimum 1x1x1 metre alan
• 3-6 ay olgunlaşma süresi

2. Kapalı komposter:

• Hazır kompost kutuları
• Balkon veya teraslara uygun
• Daha az koku, hızlı süreç

3. Solucan kompostu:

• Kapalı ortamda solucanlarla
• Koku sorunu minimal
• Yüksek kaliteli gübre üretimi

Kompost Yapımı Adımları

1. Kahverengi malzeme: Kuru yapraklar, karton, kağıt
2. Yeşil malzeme: Mutfak atıkları, çimen
3. Oran: 3 kahverengi / 1 yeşil
4. Nem: Sıkıldığında 1-2 damla su çıkacak kadar
5. Havalandırma: Haftada bir karıştırma
6. Sonuç: 2-6 ay içinde kullanıma hazır gübre

Ekonomik Faydalar

Maliyet Analizi

Geleneksel sistem (30 daire):

• Aylık çöp toplama: Belediye tarafından (aidat içinde)
• Ek çöp konteyneri kiralama: 500-800 TL/ay
• Yıllık maliyet: ~6.000-10.000 TL

Sıfır atık sistemi:

• İlk yatırım (konteynerler, eğitim): 5.000-10.000 TL
• Aylık işletme maliyeti: Minimal
• Geri dönüşüm geliri: 200-500 TL/ay

3 yıllık hesaplama:

• Geleneksel: 30.000 TL gider
• Sıfır atık: 10.000 TL yatırım + 6.000-18.000 TL gelir

Geri Dönüşüm Gelirleri

2026 güncel fiyatları (tahmini):

Atık Türü	Kg Fiyatı
Kağıt-karton	2-3 TL
PET plastik	4-6 TL
Alüminyum	15-20 TL
Cam	0.5-1 TL
Karışık metal	5-10 TL

Örnek hesaplama (30 daire, aylık):

• Kağıt: 50 kg x 2.5 TL = 125 TL
• Plastik: 30 kg x 5 TL = 150 TL
• Metal: 10 kg x 15 TL = 150 TL
• Toplam: 425 TL/ay gelir

Çevresel Etki

30 daireli apartmanın yıllık katkısı:

• 600 kg kağıt geri dönüşümü = 10 ağacın kurtarılması
• 360 kg plastik geri dönüşümü = 720 litre petrol tasarrufu
• 200 kg cam geri dönüşümü = 160 kg CO2 azaltımı

Karşılaşılan Zorluklar ve Çözümler

Zorluk 1: Sakin Katılımı

Problem: Tüm sakinler sisteme uyum sağlamıyor

Çözümler:

• Sürekli bilgilendirme
• Kolaylaştırıcı altyapı (her katta kutu)
• Başarı hikayelerinin paylaşılması
• Sosyal baskı (komşu etkisi)

Zorluk 2: Alan Yetersizliği

Problem: Çöp odası küçük, konteynerler sığmıyor

Çözümler:

• Kompakt tasarımlı konteynerler
• Açık alanda kapalı istasyon
• Bodrum veya otopark köşesi kullanımı
• Belediye ile dış konteyner anlaşması

Zorluk 3: Koku ve Hijyen

Problem: Özellikle organik atıklarda koku

Çözümler:

• Kapaklı konteynerler
• Sık toplama periyodu
• Yıkama ve dezenfeksiyon programı
• Havalandırma sistemi

Zorluk 4: Kontaminasyon

Problem: Yanlış atıklar karışıyor

Çözümler:

• Net etiketleme ve görseller
• Düzenli kontrol ve uyarı
• Problematik dairelere özel bilgilendirme
• Ceza sistemi (son çare)

Başarılı Apartman Örnekleri

Örnek 1: İstanbul, Kadıköy

Bina: 48 daireli site
Başlangıç: 2022
Sonuçlar:

• Geri dönüşüm oranı: %65
• Aylık gelir: 800 TL
• Çöp toplama maliyeti: %40 azalma
• Sakin memnuniyeti: %85

Örnek 2: Ankara, Çankaya

Bina: 24 daireli apartman
Başlangıç: 2023
Sonuçlar:

• Kompost sistemi aktif (bahçe kullanımı)
• Geri dönüşüm oranı: %55
• Bahçe masrafları: %30 azalma
• Apartman değeri: Artış gözlemlendi

Örnek 3: İzmir, Bornova

Bina: 80 daireli site
Başlangıç: 2021
Sonuçlar:

• Sıfır atık belgesi alındı
• Geri dönüşüm oranı: %75
• Yıllık gelir: 15.000 TL
• Medyada haber oldu

2026 Güncel Gelişmeler

Teknolojik Yenilikler

Akıllı çöp kutuları:

• Doluluk sensörü
• Otomatik sıkıştırma
• Mobil bildirim sistemi

Atık takip uygulamaları:

• QR kod ile atık kaydı
• Kişisel geri dönüşüm istatistikleri
• Ödül ve puan sistemi

Yasal Değişiklikler

Beklenen düzenlemeler:

• Apartmanlar için kademeli zorunluluk
• Geri dönüşüm oranı hedefleri
• Teşvik ve ceza sistemi

Toplumsal Farkındalık

• Gençlerde çevre bilinci artışı
• Sosyal medya etkisi
• Kurumsal sorumluluk baskısı

Yöneticiler için Kontrol Listesi

Başlangıç Aşaması

• Mevcut durum analizi yapıldı
• Kat malikleri kurulu kararı alındı
• Belediye ile iletişime geçildi
• Bütçe planlandı

Altyapı

• Konteynerler temin edildi
• Toplama noktası belirlendi
• Etiketleme yapıldı
• Temizlik planı oluşturuldu

Bilgilendirme

• Broşür hazırlandı ve dağıtıldı
• Toplantı yapıldı
• Pano afişleri asıldı
• WhatsApp duyurusu yapıldı

Takip

• Aylık istatistik tutuldu
• Geri bildirim toplandı
• İyileştirmeler uygulandı
• Başarılar paylaşıldı

Sonuç

Sıfır atık yönetimi, apartmanlarda hem çevresel hem de ekonomik faydalar sağlayan sürdürülebilir bir uygulamadır. Başarılı bir sistem için sakinlerin katılımı, yeterli altyapı ve sürekli takip esastır.

2026 yılında artan çevre bilinci ve beklenen yasal düzenlemeler göz önüne alındığında, sıfır atık sistemine geçiş yapan apartmanlar hem öncü rol üstlenecek hem de gelecekte olası zorunluluklara hazır olacaktır.

Apartman yöneticileri olarak bu değişimi başlatmak elimizdedir. Küçük adımlarla başlayarak, büyük farklar yaratabiliriz.