Legionella Kontrolü ve Su Tankı Hijyeni: Apartman Rehberi

Giriş

Legionella bakterisi, apartman ve sitelerin su sistemlerinde ciddi sağlık riskleri oluşturabilen tehlikeli bir mikroorganizmadır. Lejyoner hastalığı olarak bilinen ve ölümcül olabilen pnömoni türüne neden olan bu bakteri, özellikle büyük binaların su depolarında, soğutma kulelerinde ve sıcak su sistemlerinde hızla çoğalabilmektedir.

Türkiye'de her yıl yüzlerce Legionella vakası bildirilmekte ve bunların önemli bir kısmı apartman ve otel gibi toplu yaşam alanlarındaki kontamine su sistemlerinden kaynaklanmaktadır. Bu rehberde, apartman yöneticileri ve site yönetim şirketleri için Legionella kontrolü, su tankı hijyeni ve yasal yükümlülükler konularını detaylı olarak ele alacağız.

Legionella Nedir?

Bakteri Özellikleri

Legionella pneumophila, doğal su kaynaklarında yaşayan gram-negatif bir bakteridir:

Temel Özellikler:

• 50'den fazla türü vardır
• L. pneumophila en yaygın hastalık yapan tür
• Durgun ve ılık sularda hızla çoğalır
• Biyofilm tabakası içinde korunur
• Aerosol yoluyla bulaşır

Yaşam Koşulları

Legionella'nın çoğalması için ideal ortam:

Sıcaklık Aralıkları:

Sıcaklık	Etki
< 20°C	Uyku halinde, çoğalmaz
20-45°C	Aktif çoğalma
25-42°C	En hızlı çoğalma
37°C	Optimal çoğalma (2 saatte 2 kat)
50-60°C	Yavaş ölüm
> 60°C	Hızlı ölüm

Diğer Faktörler:

• Durgun su
• Biyofilm varlığı
• Tortu ve kireç birikimi
• Düşük dezenfektan seviyesi
• Belirli metaller (demir, çinko)

Lejyoner Hastalığı

Belirtiler:

• Yüksek ateş (39-40°C)
• Kuru öksürük
• Nefes darlığı
• Kas ağrıları
• Baş ağrısı
• İshal (bazı vakalarda)

Risk Grupları:

• 50 yaş üstü bireyler
• Sigara içenler
• Kronik akciğer hastaları
• Bağışıklık sistemi zayıf olanlar
• Diyabet hastaları

Mortalite Oranı:
Tedavi edilmezse %30-50, tedavi ile %5-10

Apartmanlarda Legionella Riski

Risk Alanları

1. Su Depoları

• Çatı su tankları
• Bodrum su depoları
• Hidrofor sistemleri
• Yangın suyu tankları

2. Sıcak Su Sistemleri

• Boylerler ve termosifon
• Merkezi sıcak su kazanları
• Güneş enerjisi sistemleri
• Sirkülasyon hatları

3. Soğutma Sistemleri

• Klima soğutma kuleleri
• Evaporatif soğutucular
• Chiller sistemleri

4. Diğer Riskli Noktalar

• Duş başlıkları
• Musluk aeratörleri
• Jakuzi ve spa
• Dekoratif çeşmeler
• Yangın sprinkler sistemleri

Risk Değerlendirmesi

Apartmanınızda Legionella risk değerlendirmesi için kontrol listesi:

Yüksek Risk İşaretleri:

• Su deposu 1 yıldan uzun süredir temizlenmedi
• Sıcak su sıcaklığı 50°C'nin altında
• Soğuk su sıcaklığı 20°C'nin üstünde
• Sistemde ölü kollar (kullanılmayan borular) var
• Tortu ve kireç birikimi mevcut
• Biyofilm oluşumu görülüyor
• Dezenfeksiyon yapılmıyor

Su Deposu Temizliği ve Bakımı

Temizlik Sıklığı

Yasal Zorunluluk:
Sağlık Bakanlığı düzenlemelerine göre su depoları yılda en az 1 kez temizlenmelidir.

Önerilen Sıklık:

Depo Türü	Temizlik Sıklığı
Çatı tankı	6 ayda bir
Bodrum deposu	Yılda bir
Sıcak su deposu	6 ayda bir
Yangın suyu tankı	Yılda bir

Temizlik Prosedürü

Adım 1: Hazırlık

• Sakinlere önceden bilgi verin
• Su kesintisi saatini planlayın
• Gerekli ekipmanları hazırlayın
• Güvenlik önlemlerini alın

Adım 2: Boşaltma

• Depoyu tamamen boşaltın
• Dip tortusunu uzaklaştırın
• Giriş-çıkış boruları kontrol edin

Adım 3: Mekanik Temizlik

• Duvarları fırçalayın
• Yosun ve kireç birikimlerini kazıyın
• Çatlak ve sızıntı kontrolü yapın
• Kapakları ve havalandırmayı temizleyin

Adım 4: Dezenfeksiyon

• Klor solüsyonu hazırlayın (50-100 mg/L)
• Tüm yüzeylere uygulayın
• 1-2 saat bekletin
• Temiz su ile durulayın

Adım 5: Kontrol

• Su kalitesi testi yapın
• Klor seviyesi kontrolü (0.2-0.5 mg/L)
• Bakteriyolojik analiz (gerekirse)

Dezenfeksiyon Yöntemleri

1. Klorlama

En yaygın ve ekonomik yöntem:

Uygulama:

• Sürekli klorlama: 0.2-0.5 mg/L serbest klor
• Şok klorlama: 50-100 mg/L (temizlik sonrası)
• Temas süresi: En az 30 dakika

Avantajlar:

• Ekonomik
• Kolay uygulama
• Etkinliği kanıtlanmış

Dezavantajlar:

• Tat ve koku problemi (yüksek dozda)
• Yan ürünler (THM)
• pH'a bağımlı etkinlik

2. Klordioksit

Daha etkili bir dezenfektan:

Avantajlar:

• Biyofilm içine nüfuz eder
• pH'dan bağımsız
• Daha düşük dozda etkili
• Legionella'ya karşı çok etkili

Dezavantajlar:

• Daha pahalı
• Özel ekipman gerektirir
• Uzmanlık gerektirir

3. Termal Dezenfeksiyon

Sıcak su sistemleri için:

Prosedür:

• Su sıcaklığını 70-77°C'ye çıkarın
• Bu sıcaklıkta en az 30 dakika tutun
• Tüm çıkış noktalarından akıtın
• Haftalık veya aylık uygulayın

Dikkat:
Haşlanma riski! Kullanıcıları uyarın.

4. UV Dezenfeksiyon

Kimyasal kullanmadan:

Avantajlar:

• Kimyasal yok
• Tat/koku yok
• Anında etki

Dezavantajlar:

• Yüksek ilk yatırım
• Sadece akan suya etkili
• Biyofilme etkisiz

Sıcaklık Kontrolü

Legionella kontrolünde en önemli faktör:

Soğuk Su Sistemi:

• Depo sıcaklığı: < 20°C
• Musluk çıkışı: < 25°C (2 dakika akış sonrası)
• Yalıtım: Sıcak borulardan uzak tutun

Sıcak Su Sistemi:

• Depo sıcaklığı: ≥ 60°C
• Musluk çıkışı: ≥ 50°C (1 dakika akış sonrası)
• Sirkülasyon dönüşü: ≥ 50°C

Günlük Kontrol:

• Sabah ve akşam sıcaklık ölçümü
• Kayıt tutma
• Sapmalarda müdahale

Periyodik Kontroller ve Testler

Rutin Kontroller

Günlük:

• Sıcak su sıcaklığı kontrolü
• Soğuk su sıcaklığı kontrolü
• Görsel kontrol (renk, koku)

Haftalık:

• Klor seviyesi ölçümü
• Az kullanılan muslukların akıtılması
• Duş başlıkları kontrolü

Aylık:

• Sıcak su sistemi termal şok
• Depo seviye kontrolü
• Pompa ve vana kontrolü

Yıllık:

• Depo temizliği ve dezenfeksiyon
• Bakteriyolojik analiz
• Risk değerlendirmesi güncelleme

Laboratuvar Testleri

Legionella Kültürü:

• Altın standart test
• Sonuç süresi: 7-14 gün
• Canlı bakteri sayısını verir

PCR Testi:

• Hızlı sonuç (24-48 saat)
• DNA tespiti
• Canlı/ölü ayrımı yapmaz

Önerilen Sıklık:

Risk Seviyesi	Test Sıklığı
Düşük risk	Yılda bir
Orta risk	6 ayda bir
Yüksek risk	3 ayda bir
Vaka sonrası	Hemen + takip

Kabul Edilebilir Limitler

Legionella Seviyeleri:

Seviye (CFU/L)	Aksiyon
< 100	Kabul edilebilir
100-1.000	İzleme artırılmalı
1.000-10.000	Dezenfeksiyon gerekli
> 10.000	Acil müdahale

Yasal Düzenlemeler

Türkiye Mevzuatı

İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik:

• Su kalitesi parametreleri
• Dezenfeksiyon gereksinimleri
• İzleme yükümlülükleri

Lejyoner Hastalığının Kontrolü Yönetmeliği:

• Risk değerlendirmesi zorunluluğu
• Önleme ve kontrol tedbirleri
• Bildirim yükümlülükleri (salgın durumunda)

Bina Yönetimi Açısından:

• Yılda en az 1 kez su deposu temizliği
• Kayıt tutma zorunluluğu
• Sağlık müdürlüğüne bildirim (talep halinde)

Sorumluluk

Apartman Yöneticisinin Sorumlulukları:

• Su sisteminin bakımı
• Periyodik temizlik yaptırılması
• Kayıtların tutulması
• Sakinlerin bilgilendirilmesi
• Gerektiğinde uzman desteği alma

Hukuki Sorumluluk:

• İhmal sonucu hastalık → Tazminat
• Ölüm durumunda → Cezai sorumluluk
• Belgeleme eksikliği → İdari ceza

Pratik Uygulama Rehberi

Yöneticiler İçin Kontrol Listesi

Yıllık Görevler:

• Su deposu temizliği ve dezenfeksiyonu
• Legionella risk değerlendirmesi
• Bakteriyolojik su analizi
• Sistemdeki ölü kolların tespiti
• Temizlik sertifikası alma

Aylık Görevler:

• Sıcaklık kayıtlarının incelenmesi
• Dezenfektan seviyesi kontrolü
• Az kullanılan çıkışların akıtılması
• Görsel kontroller

Kayıt Tutulması Gereken Belgeler:

• Temizlik raporları
• Sıcaklık kayıtları
• Dezenfeksiyon kayıtları
• Laboratuvar sonuçları
• Bakım faturaları

Maliyet Analizi

Yıllık Temizlik Maliyeti (20 Daireli Apartman):

Su deposu temizliği: 3.000-5.000 TL
Dezenfeksiyon: 1.000-2.000 TL
Laboratuvar testi: 500-1.500 TL
Bakım/onarım: 1.000-3.000 TL
Toplam: 5.500-11.500 TL/yıl
Daire başı: 275-575 TL/yıl

Yatırım Getirileri:

• Sağlık risklerinin önlenmesi
• Yasal sorumluluktan korunma
• Su kalitesinin artması
• Tesisat ömrünün uzaması

Profesyonel Hizmet Seçimi

Temizlik Firması Seçerken:

• İSO 22000 belgesi
• Referanslar
• Sigorta durumu
• Kullanılan kimyasallar
• Sonrası raporlama

Sorulacak Sorular:

1. Hangi dezenfeksiyon yöntemi kullanılacak?
2. Temizlik sonrası analiz dahil mi?
3. Sertifika verilecek mi?
4. Garanti süresi var mı?

Acil Durum Yönetimi

Legionella Vakası Tespit Edildiğinde

Hemen Yapılacaklar:

1. Su kullanımını durdurun (veya uyarı)
2. Sağlık müdürlüğüne bildirin
3. Uzman ekip çağırın
4. Sakinleri bilgilendirin

Kısa Vadede:

1. Acil dezenfeksiyon
2. Tüm çıkışlardan numune alma
3. Etkilenen kişilerin tespiti
4. Kaynak araştırması

Uzun Vadede:

1. Sistem revizyonu
2. İzleme programı oluşturma
3. Önleme planı güncelleme
4. Dokümantasyon

Sonuç

Legionella kontrolü ve su tankı hijyeni, apartman yönetiminin en kritik sağlık sorumluluklarından biridir. Doğru önlemlerle bu risk tamamen yönetilebilir.

Temel İlkeler:

1. Sıcaklık kontrolü: Soğuk su < 20°C, sıcak su > 60°C
2. Düzenli temizlik: Yılda en az 1 kez depo temizliği
3. Dezenfeksiyon: Sürekli veya periyodik klorlama
4. İzleme: Düzenli sıcaklık ve bakteri kontrolü
5. Kayıt tutma: Tüm işlemlerin belgelenmesi

Apartora'nın bakım ve arıza takip modülü ile su deposu temizlik takviminizi planlayın, periyodik kontrolleri hatırlatın ve tüm kayıtları dijital ortamda saklayın.

Kaynaklar

• T.C. Sağlık Bakanlığı Lejyoner Hastalığı Kontrol Rehberi
• İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik
• ASHRAE Legionella Kontrol Standartları
• WHO Legionella Guidelines
• CDC Legionella Control Toolkit