Apartman Acil Durum Planı Hazırlama: Deprem, Yangın ve Sel Rehberi

Giriş

Türkiye, deprem kuşağında yer alan bir ülke olarak doğal afetlere karşı her zaman hazırlıklı olmalıdır. Apartman ve sitelerde yaşayan milyonlarca vatandaşın güvenliği, etkili bir acil durum planına bağlıdır. Bu rehberde, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 11'inci maddesine uygun bir acil durum planı hazırlamayı öğreneceksiniz.

Neden Apartman Acil Durum Planı Şart?

Bir apartmanda acil durum planı, yalnızca yangın merdiveni ve toplanma alanından ibaret değildir. Plan; risk değerlendirmesini, tahliye senaryolarını, ekiplerin görev tanımlarını, iletişim ağını ve tatbikat takvimini kapsayan bütüncül bir yönetim dokümanıdır. Örneğin, 20 katlı bir sitede yaşayan 400 kişi için tahliye süresi hesaplanmadıysa, plan kâğıt üzerinde kalmış demektir. Uygulamada genellikle tatbikatlar, planın eksiklerini ortaya çıkaran en kritik adımdır.

Yasal Zorunluluklar

6331 Sayılı Kanun Kapsamı

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 11'inci maddesi, işverenlere acil durumları önceden değerlendirme ve acil durum planlarını hazırlama yükümlülüğü getirir. Apartman ve sitelerde kapıcı, güvenlik görevlisi veya temizlik personeli çalıştırılıyorsa, bu kişiler işveren konumundaki yönetim için çalışan sayılır. Dolayısıyla yönetimlerin şu adımları atması gerekir:

• Risk değerlendirmesi yaptırılması zorunludur.
• Acil durum planı hazırlanmalıdır.
• Acil durum ekipleri (söndürme, kurtarma, ilk yardım, koruma) oluşturulmalıdır.
• Yılda en az 1 tatbikat yapılmalıdır.

Yaptırımlar

Zorunlulukları yerine getirmeyen yönetimler; idari para cezası, hukuki sorumluluk (kaza durumunda tazminat) ve cezai sorumluluk (ihmal sonucu ölüm/yaralanma) ile karşılaşabilir. Örneğin, bir yangında tahliye planı hazır olmadığı için can kaybı yaşanırsa, yöneticiler hakkında kamu davası açılması uygulamada sık görülen bir sonuçtur.

Acil Durum Türleri ve Senaryolar

1. Deprem Senaryosu

Deprem Anında:

• ÇÖK-KAPAN-TUTUN pozisyonu alın.
• Pencere, balkon ve düşebilecek eşyalardan uzak durun.
• Asansörü kesinlikle kullanmayın.
• Panik yapmadan, başınızı koruyarak hareket edin.

Deprem Sonrası İlk 30 Dakika:

1. Sakin olun ve çevrenizi kontrol edin.
2. Yaralılara ilk yardım uygulayın.
3. Gaz vanasını kapatın (ana vana genellikle sayacın yanındadır).
4. Elektrik sigortalarını indirin.
5. Binayı tahliye edin.
6. Toplanma alanına gidin.
7. Enkaz altında kalan varsa 112'yi arayın, ancak telefon hatlarını meşgul etmemek için kısa ve net konuşun.

Apartman Yönetiminin Görevleri:

• Bina hasar tespiti için uzman (inşaat mühendisi) çağırma.
• Sakinlerin sayımını yapma (daire listesiyle karşılaştırma).
• İletişim ağını aktif tutma (örneğin, WhatsApp grubu üzerinden anons).
• Yetkili kurumlarla (AFAD, belediye) koordinasyon sağlama.

2. Yangın Senaryosu

Yangın Tespit Edildiğinde:

1. Yangın alarmını çalıştırın (varsa butona basın, yoksa bağırarak herkesi uyarın).
2. 110'u arayın.
3. Kapıları kapatarak tahliye edin.
4. Asansörü kullanmayın.
5. Duman varsa eğilerek ilerleyin.
6. Toplanma alanına gidin.

Yangın Merdiveni Kuralları:

• Kesinlikle eşya konulmaz (koliler, ayakkabılıklar).
• Kapılar daima kapalı tutulur.
• Acil aydınlatma çalışır durumda olmalı.
• Yön levhaları görünür olmalı.

Yangın Söndürme Ekipmanları:

Ekipman	Kontrol Sıklığı	Sorumlu	Örnek Durum
Yangın tüpü	6 ayda bir	Yönetim	6 kg'lık kuru kimyevi tüp, A-B-C sınıfı
Yangın dolabı	Yılda bir	Yönetim	Hortum ve lansın çalışır durumu
Duman dedektörü	Aylık	Yönetim	Pil testi ve temizlik
Sprinkler	Yılda bir	Uzman firma	Basınç testi

3. Su Baskını / Sel Senaryosu

Sel Uyarısı Alındığında:

1. Bodrum ve zemin katlardakileri uyarın.
2. Değerli eşyaları üst katlara taşıyın.
3. Elektrik ve gaz vanalarını kapatın.
4. Araçları güvenli yere çekin.
5. Tahliye gerekiyorsa toplanma alanına gidin.

Sel Sonrası:

• Elektrik açmadan önce kontrol yaptırın.
• İçme suyunu kaynatın.
• Hasar tespiti yaptırın.
• Sigorta şirketine bildirin.

4. Doğalgaz Kaçağı Senaryosu

Gaz Kokusu Alındığında:

1. Kesinlikle elektrik düğmesine dokunmayın.
2. Kibrit, çakmak yakmayın.
3. Pencere ve kapıları açın.
4. Ana gaz vanasını kapatın.
5. Binayı tahliye edin.
6. 187 (Doğalgaz Acil) arayın.
7. Güvenli mesafede bekleyin.

Kritik Uyarı: Gaz kaçağında telefonu bile açmayın — kıvılcım çıkarabilir. Açık alana çıkıp arayın.

Acil Durum Planı Hazırlama Adımları

Adım 1: Risk Değerlendirmesi

Binanızın risklerini belirleyin:

• Binanın yaşı ve yapı durumu (örneğin, 1999 öncesi yapılmışsa deprem riski daha yüksek olabilir).
• Deprem bölgesi risk seviyesi (Türkiye Deprem Tehlike Haritası'na göre).
• Yangın riski (eski elektrik tesisatı, ahşap malzeme).
• Sel riski (bodrum kat, dere yatağı yakınlığı).
• Tehlikeli komşu tesisler (örneğin, yakındaki bir akaryakıt istasyonu).

Risk değerlendirmesi yaparken her riski olasılık ve etki açısından puanlayın. Örneğin, 1-5 arası ölçekte; deprem olasılığı 4, etkisi 5 ise toplam puan 20 olur. Bu puanlama, öncelikleri belirlemenize yardımcı olur.

Adım 2: Toplanma Alanı Belirleme

İdeal Toplanma Alanı Özellikleri:

• Binalardan en az 25 metre uzakta olmalı.
• Elektrik direkleri ve ağaçlardan uzak olmalı.
• Yeterli büyüklükte olmalı (kişi başı en az 2 m²).
• Kolay erişilebilir olmalı.
• Araç trafiğinden uzak olmalı.

Toplanma Alanı İşaretlemesi:

• AFAD standartlarına uygun tabela kullanın.
• Gece görünür fosforlu işaretler tercih edin.
• Düzenli bakım ve kontrol yapın.

Adım 3: Acil Durum Ekiplerinin Oluşturulması

1. Söndürme Ekibi

• Yangın tüpü kullanımı eğitimi almış olmalı.
• İlk müdahale sorumluluğu taşır.
• Ekipmanları düzenli kontrol eder.

2. Kurtarma Ekibi

• Tahliye koordinasyonunu sağlar.
• Engelli ve yaşlılara yardım eder.
• Asansörde mahsur kalanları kurtarır.

3. İlk Yardım Ekibi

• Temel ilk yardım eğitimi almış olmalı.
• İlk yardım çantasını hazır bulundurur.
• Ambulansla koordinasyonu sağlar.

4. İletişim ve Haberleşme Ekibi

• Acil durum iletişim listesini güncel tutar.
• Resmi kurumlarla irtibatı sağlar.
• Sakinleri bilgilendirir.

Adım 4: İletişim Ağı Kurulumu

Acil Durum İletişim Listesi:

ACİL DURUMDA ARANACAKLAR
========================
İtfaiye: 110
Ambulans: 112
Polis: 155
Doğalgaz Acil: 187
Elektrik Arıza: 186
AFAD: 122

SİTE/APARTMAN İLETİŞİM
========================
Yönetici: [Ad] - [Telefon]
Yönetici Yrd: [Ad] - [Telefon]
Güvenlik: [Telefon]
Kapıcı: [Telefon]

BLOK TEMSİLCİLERİ
========================
A Blok: [Ad] - [Telefon]
B Blok: [Ad] - [Telefon]

Adım 5: Tahliye Planı Hazırlama

Her Kat İçin:

• Ana kaçış yolu belirlenmeli.
• Alternatif kaçış yolu (örneğin, yangın merdiveni) gösterilmeli.
• Toplanma noktasına güzergâh işaretlenmeli.
• Engelli tahliye prosedürü ayrıca yazılmalı.

Tahliye Haritası:

• Her kata görünür yere asılmalı.
• Kaçış yolları yeşil okla işaretli olmalı.
• Yangın tüpü ve dolap konumları gösterilmeli.
• Toplanma alanı haritada belirtilmeli.

Adım 6: Acil Durum Çantası

Her Daire İçin Önerilenler:

• Su (kişi başı günlük 3 litre, 3 günlük).
• Kuru gıda (konserve, bisküvi).
• İlk yardım malzemesi.
• El feneri ve yedek pil.
• Düdük.
• Powerbank.
• Önemli evrak kopyaları.
• Nakit para.
• İlaçlar (düzenli kullanılanlar).
• Battaniye.

Yönetim İçin Ortak Ekipman:

• Megafon.
• Büyük ilk yardım çantası.
• Levye, balta.
• Halat.
• Eldiven.
• Reflektörlü yelek.
• Sakin listesi.

Tatbikat Rehberi

Tatbikat Türleri

1. Haberli Tatbikat

• Önceden duyurulur.
• Eğitim amaçlıdır.
• Yılda en az 1 kez yapılmalıdır.

2. Habersiz Tatbikat

• Ani yapılır.
• Gerçekçi değerlendirme sağlar.
• Yılda 1 kez önerilir.

Tatbikat Adımları

1. Planlama (2 hafta önce): Senaryo belirleme, ekipleri bilgilendirme, gerekli izinler.
2. Duyuru (haberli ise): Tarih ve saat, senaryo özeti, beklentiler.
3. Uygulama: Alarm verilmesi, tahliye başlatılması, sayım yapılması, süre tutulması.
4. Değerlendirme: Eksiklerin tespiti, iyileştirme önerileri, rapor hazırlama.

Tatbikat Değerlendirme Formu

TATBİKAT DEĞERLENDİRME FORMU
============================
Tarih: ___________
Senaryo: ___________
Toplam Tahliye Süresi: ___ dakika

DEĞERLENDİRME KRİTERLERİ (1-5)
------------------------------
Alarm duyulabilirliği: ___
Tahliye hızı: ___
Kaçış yolu uygunluğu: ___
Ekip koordinasyonu: ___
İletişim etkinliği: ___
Toplanma alanı yeterliliği: ___

TESPİT EDİLEN SORUNLAR:
_________________________
_________________________

İYİLEŞTİRME ÖNERİLERİ:
_________________________
_________________________

Özel Durumlar

Engelli ve Yaşlı Sakinler

• Özel tahliye planı hazırlanmalı.
• Yardımcı kişi ataması yapılmalı.
• Asansör kullanılamayacağı için alternatif yöntemler (sedye, tahliye sandalyesi) belirlenmeli.
• İletişim güçlüğü olanlar için görsel uyarı sistemleri düşünülmeli.

Hayvan Sahipleri

• Evcil hayvanlar için taşıma çantası bulundurulmalı.
• Tasma ve kimlik bilgisi hazır olmalı.
• Acil durum çantasına mama eklenmeli.

Gece Senaryosu

• Gece tatbikatı da yapılmalı.
• El feneri kullanımı test edilmeli.
• Acil aydınlatma kontrol edilmeli.

Yönetimin Sorumlulukları

Düzenli Kontroller

Kontrol	Sıklık	Sorumlu
Yangın tüpü	6 ayda bir	Yönetim
Kaçış yolları	Aylık	Güvenlik
Acil aydınlatma	Aylık	Yönetim
Toplanma alanı	Aylık	Yönetim
İletişim listesi güncelleme	3 ayda bir	Yönetim

Eğitim Programı

• Yeni sakinlere oryantasyon eğitimi verilmeli.
• Yıllık genel bilgilendirme toplantısı yapılmalı.
• Ekip üyelerine özel eğitimler düzenlenmeli.
• İlk yardım kursu teşvik edilmeli.

Dijital Araçlar

Acil Durum Uygulamaları

Apartman yönetim yazılımları (örneğin Apartora gibi çözümler) ile:

• Anlık bildirim gönderme.
• Sakin listesine erişim.
• Acil durum butonları oluşturma.
• Konum paylaşımı.

İletişim Kanalları

• WhatsApp acil durum grubu.
• SMS bildirim sistemi.
• Uygulama push bildirimleri.
• Megafon/hoparlör sistemi.

Deprem Anında Yapılacaklar

Çök-Kapan-Tutun Yöntemi

AFAD Önerisi:

1. ÇÖK: Yere çök, dizlerinin üzerine gel
2. KAPAN: Sağlam bir mobilyanın (masa) altına gir, yoksa iç duvar dibine çömel
3. TUTUN: Sallantı durana kadar pozisyonu koru, başını kolla

Nerede Olursanız Olun:

• İç mekanda: Pencere, cam, ağır mobilyadan uzak dur
• Merdivende: Hemen durarak pozisyon al
• Asansörde: Tüm katlara bas, durduğu katta in
• Dışarıda: Bina, elektrik hattı, ağaçtan uzaklaş
• Araçta: Dur, araçta kal, köprü/geçitten uzaklaş

Tahliye Kararı

Ne Zaman Tahliye Edilmeli:

• Bina görünür hasar almışsa
• Gaz kokusu varsa
• Yangın çıkmışsa
• Yetkililer tahliye emri verdiyse

Tahliye Sırasında:

1. Asansör kullanmayın
2. Merdivenlerde sakin hareket edin
3. Kapıları açık bırakın
4. Elektrik ve gaz vanalarını kapatın
5. Deprem çantanızı alın
6. Toplanma alanına gidin

Deprem Sonrası Yönetim

İlk 72 Saat

Hemen Sonra (0-2 saat):

1. Yaralı kontrolü ve ilk yardım
2. Gaz kaçağı kontrolü (koku, ses)
3. Elektrik sigortası kapatma
4. Bina hasarı gözlemleme
5. Radyodan bilgi alma

Kısa Dönem (2-24 saat):

1. Toplanma alanında sayım
2. Kayıp kişi bildirimi
3. Yaralıların hastaneye ulaştırılması
4. Temel ihtiyaçların karşılanması
5. Güvenli barınma organizasyonu

Orta Dönem (24-72 saat):

1. Bina hasar tespiti (uzman)
2. Geçici barınma organizasyonu
3. Resmi kurumlara bildirim
4. Sigorta şirketine başvuru
5. Tedarik zinciri kurma

Hasar Tespit Süreci

Ön Hasar Değerlendirmesi:
Binaya girip girmemeye karar vermek için:

• Görünür çatlaklar
• Eğilme/çökme belirtileri
• Kolon/kiriş hasarları
• Zemin kaymaları

Resmi Hasar Tespiti:

1. AFAD/Belediye başvurusu
2. Teknik heyet incelemesi
3. Hasar tespit raporu
4. Sonuç bildirimi

Hasar Kategorileri:

Kategori	Açıklama
Hasarsız	Kullanılabilir
Az Hasarlı	Onarımla kullanılabilir
Orta Hasarlı	Detaylı inceleme gerekli
Ağır Hasarlı	Güçlendirme veya yıkım
Yıkık	Tamamen kullanılamaz

Sigorta ve Tazminat Süreci

DASK Başvurusu:

1. ALO 125 veya online başvuru
2. Poliçe bilgileri
3. Hasar fotoğrafları
4. Eksper incelemesi
5. Tazminat ödemesi

DASK Kapsamı:

• Deprem kaynaklı bina hasarları
• Deprem sonucu yangın
• Deprem sonucu yer kayması
• Kapsam dışı: Eşya, kira kaybı, araç

Konut Sigortası:
DASK'ı tamamlayıcı olarak:

• Eşya hasarları
• Alternatif konaklama
• Sorumluluk teminatı

Geçici Barınma Organizasyonu

AFAD Koordinasyonu:

• Çadır kent
• Konteyner kent
• Kira yardımı

Site/Apartman Düzeyinde:

• Hasarsız dairelerde geçici konaklama
• Sosyal dayanışma organizasyonu
• Temel ihtiyaç tedariki

Sonuç

Etkili bir acil durum planı, apartman sakinlerinin hayatını kurtarabilir. Planın başarısı:

1. Yazılı ve güncel olmasına,
2. Herkesin bilmesine,
3. Düzenli tatbikat yapılmasına,
4. Ekipman kontrolüne,
5. Sürekli iyileştirmeye bağlıdır.

Unutmayın: "Hazırlıklı olmak, felaketi önlemez ama zararı minimize eder."

---

Bu içerik AFAD ve 6331 sayılı kanun rehberleri ışığında hazırlanmıştır. Profesyonel risk değerlendirmesi için uzman firmalarla çalışmanızı öneririz. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki ve teknik konularda mutlaka uzman görüşü alın.