Havalimanı Güvenliği: Sivil Havacılık Güvenlik Standartları

Havalimanı Güvenliğinin Önemi

Havalimanları, günde milyonlarca yolcunun geçiş yaptığı, kritik altyapı niteliğindeki tesislerdir. 11 Eylül 2001 saldırıları sonrasında havacılık güvenliği küresel ölçekte yeniden şekillenmiş ve bugün en sıkı güvenlik protokollerinin uygulandığı alanlardan biri haline gelmiştir.

Türkiye, stratejik konumu ve artan havacılık trafiği nedeniyle havalimanı güvenliğine büyük önem vermektedir. İstanbul Havalimanı, dünyanın en büyük havalimanlarından biri olarak güvenlik standartlarında da öncü konumdadır.

Uluslararası Standartlar ve Düzenlemeler

ICAO (Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü)

Annex 17 - Güvenlik:

• Sivil havacılık güvenliği temel standartları
• Yasadışı müdahaleye karşı koruma
• Yolcu ve bagaj tarama gereksinimleri

ICAO güvenlik hedefleri:

1. Uçak kaçırmanın önlenmesi
2. Sabotaj eylemlerinin engellenmesi
3. Silah ve patlayıcıların tespiti
4. Yetkisiz erişimin önlenmesi

ECAC (Avrupa Sivil Havacılık Konferansı)

Doc 30 - Güvenlik Belgeleri:

• Avrupa standartları
• Tarama ekipmanları gereksinimleri
• Personel eğitim standartları

TSA (ABD Ulaştırma Güvenliği İdaresi)

Küresel etki:

• ABD'ye uçan tüm havalimanlarını etkiler
• Ek güvenlik önlemleri
• Preklirans programı

Türkiye Düzenlemeleri

SHGM (Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü):

• Ulusal Sivil Havacılık Güvenlik Programı
• Havalimanı güvenlik planları onayı
• Denetim ve sertifikasyon

5188 Sayılı Kanun:

• Özel güvenlik personeli gereksinimleri
• Silah taşıma izinleri
• Eğitim standartları

Havalimanı Güvenlik Bölgeleri

Kamuya Açık Alan (Landside)

Kapsam:

• Terminal giriş alanları
• Check-in salonları
• Bagaj bırakma noktaları
• Karşılama alanları
• Otoparklar
• Ulaşım terminalleri

Güvenlik önlemleri:

• Kamera gözetimi
• Devriye ekipleri
• Şüpheli paket/kişi tespiti
• Terk edilmiş bagaj protokolü

Güvenlik Tarama Noktası

Kritik geçiş:

• Kamuya açık alandan güvenlikli alana geçiş
• En yoğun kontrol noktası
• Çoklu tarama sistemleri

Sterile Alan (Airside)

Kapsam:

• Güvenlik taraması sonrası alanlar
• Bekleme salonları (gate)
• Uçak köprüleri
• Apronda yolcu alanları

Erişim kontrolü:

• Sadece taranmış yolcular
• Personel kartlı geçiş
• Sürekli gözetim

Hava Tarafı (Airside Operations)

Kapsam:

• Apron (uçak park alanı)
• Taxiway ve runway
• Bakım hangarları
• Kargo terminalleri
• Yakıt tesisleri

Güvenlik:

• Çit ve bariyer sistemi
• Giriş kontrol noktaları
• Araç ve personel taraması
• CCTV ve sensör sistemleri

Yolcu Tarama Prosedürleri

Güvenlik Tarama Noktası İşleyişi

Tarama adımları:

1. Biniş kartı kontrolü: Kimlik ve biniş kartı eşleştirme
2. Hazırlık: Cep eşyaları, ceket, kemer çıkarma
3. El bagajı tarama: X-ray cihazından geçirme
4. Yolcu tarama: Metal dedektör veya tam vücut tarayıcı
5. Manuel kontrol: Gerekirse elle arama
6. ETD testi: Patlayıcı iz tespit cihazı

Tarama Ekipmanları

X-Ray cihazları:

• Çok görüntülü sistemler
• Otomatik tehdit tespiti
• 3D CT tarama (yeni nesil)

Metal dedektörler:

• Kapı tipi dedektörler
• El tipi dedektörler
• Çoklu bölge tespiti

Tam vücut tarayıcılar:

• Milimetrik dalga teknolojisi
• Geri saçılım X-ray
• Gizlilik korumalı görüntüleme

Patlayıcı iz tespit (ETD):

• Swab (sürüntü) yöntemi
• Hava numuneleme
• Anında sonuç

Yasaklı ve Kısıtlı Eşyalar

Kesinlikle yasak:

• Silahlar ve mühimmat
• Patlayıcılar
• Yanıcı maddeler
• Kesici/delici aletler (kabin bagajında)

Sıvı kısıtlamaları:

• Maksimum 100ml kap
• Şeffaf poşette taşıma
• 1 litre toplam limit

Özel durumlar:

• Bebek maması
• İlaçlar (reçete ile)
• Tıbbi cihazlar

Bagaj Güvenliği

Kabin Bagajı

Tarama süreci:

• X-ray tarama
• Manuel inceleme (gerekirse)
• ETD testi (rastgele)

Kayıtlı Bagaj (Hold Baggage)

Tarama sistemi:

1. Seviye 1: Otomatik X-ray tarama
2. Seviye 2: Operatör incelemesi
3. Seviye 3: Manuel açma ve kontrol

Bagaj uzlaştırma:

• Her bagajın yolcuyla eşleştirilmesi
• Yolcusu olmayan bagajın uçmaması
• RFID takip sistemleri

Kargo Güvenliği

Kargo tarama:

• X-ray sistemleri
• Fiziksel kontrol
• Köpekle arama
• ETD testleri

Bilinen gönderici programı:

• Onaylı tedarik zinciri
• Azaltılmış tarama
• Düzenli denetim

Personel ve Erişim Güvenliği

Havalimanı Kimlik Kartı (ID)

Türleri:

• Airside erişimli (kırmızı)
• Landside sınırlı (mavi)
• Geçici/ziyaretçi (sarı)

Alım süreci:

• Güvenlik soruşturması
• Sabıka kontrolü
• Biyometrik kayıt
• Güvenlik eğitimi

Personel Taraması

Her girişte:

• Kimlik kontrolü
• X-ray tarama
• Metal dedektör
• Rastgele detaylı kontrol

Araç taraması:

• Kimlik ve izin kontrolü
• Araç içi ve altı kontrol
• X-ray (büyük araçlar)
• Köpekle arama (rastgele)

Erişim Kontrol Sistemi

Teknolojiler:

• Kartlı geçiş
• Biyometrik doğrulama
• PIN kodu
• Çoklu faktör kimlik doğrulama

Özel Güvenlik Personeli

Görev Alanları

1. Yolcu tarama:

• Güvenlik kontrol noktası operasyonu
• X-ray görüntü analizi
• Manuel arama

2. Erişim kontrolü:

• Kapı güvenliği
• Kimlik doğrulama
• Araç kontrolü

3. Devriye:

• Terminal devriyesi
• Apron devriyesi
• Çevre güvenliği

4. Kontrol odası:

• CCTV izleme
• Alarm yönetimi
• Koordinasyon

Eğitim Gereksinimleri

Temel eğitim:

• Özel güvenlik temel eğitimi
• Havacılık güvenliği modülü
• SHGM sertifikası

Görev özel eğitimler:

• X-ray görüntü analizi
• ETD cihaz kullanımı
• Yolcu ilişkileri
• Profilleme teknikleri

Yenileme:

• Yıllık tazeleme eğitimi
• Değişiklik eğitimleri
• Performans değerlendirmesi

Sertifikasyon

SHGM sertifikası:

• Havacılık güvenliği personeli belgesi
• 3 yıl geçerli
• Yenileme eğitimi zorunlu

Tehdit Senaryoları ve Müdahale

Bomba İhbarı

Prosedür:

1. İhbarın alınması ve değerlendirmesi
2. Yöneticilerin bilgilendirilmesi
3. Tahliye kararı (gerekirse)
4. Arama ekiplerinin devreye girmesi
5. Şüpheli paketin tespiti
6. Bomba imha uzmanı çağrılması
7. Güvenli alan oluşturma
8. İmha veya güvenli taşıma

Uçak Kaçırma Girişimi

Müdahale:

• Kokpit güvenliği protokolü
• Kule ve otoritelerin bilgilendirilmesi
• Yerdeki hazırlıklar
• Havacılık polisi müdahalesi

Şüpheli Kişi

Profilleme:

• Davranış analizi
• Soru sorma teknikleri
• İleri kontrol kararı
• Gerekirse yetkililere sevk

Terk Edilmiş Bagaj

Prosedür:

1. Bagajın tespiti
2. Sahibinin aranması (anons)
3. Bölgenin boşaltılması
4. Uzaktan inceleme
5. Kontrollü açma veya imha

Teknoloji ve İnovasyon

Gelişmiş Tarama Sistemleri

CT tarama:

• 3 boyutlu görüntüleme
• Sıvı kısıtlamasını kaldırabilir
• Laptop çıkarmaya gerek yok

Yapay zeka:

• Otomatik tehdit tespiti
• Görüntü analizi
• Yanlış alarm azaltma

Biyometrik Sistemler

Uygulamalar:

• Yüz tanıma check-in
• Parmak izi gate geçişi
• İris tarama (yüksek güvenlik)

Avantajlar:

• Hızlı işlem
• Dolandırıcılık önleme
• Kişisel deneyim

Siber Güvenlik

Koruma alanları:

• Havacılık IT sistemleri
• Güvenlik ekipmanları
• Yolcu verileri
• Operasyonel ağlar

Havalimanı Türlerine Göre Güvenlik

Uluslararası Hub Havalimanları

Özellikler:

• Yüksek yolcu hacmi
• Çoklu terminal
• Transit yolcu alanları
• VIP tesisler

Güvenlik zorlukları:

• Kalabalık yönetimi
• Çoklu tarama noktası koordinasyonu
• Uluslararası standart uyumu

Bölgesel Havalimanları

Ölçek:

• Daha az yolcu
• Kompakt terminal
• Sınırlı personel

Güvenlik:

• Aynı standartlar geçerli
• Maliyet etkin çözümler
• Çoklu görev personeli

Özel Havacılık Terminalleri

VIP ve özel jet:

• Özel tarama alanı
• Kişiselleştirilmiş hizmet
• Gizlilik önceliği
• Hızlı işlem

2026 Güncel Gelişmeler

Pandemi Sonrası Değişiklikler

• Temassız işlemler
• Sağlık taraması entegrasyonu
• Yoğunluk yönetimi
• Hijyen protokolleri

Yeni Tehditler

• İnsansız hava araçları (drone)
• Siber saldırılar
• İç tehdit (insider threat)
• Kimyasal/biyolojik maddeler

Teknoloji Trendleri

• Tam otomatik güvenlik hatları
• Biometrik entegrasyon
• AI destekli tehdit analizi
• Uzaktan kimlik doğrulama

Sonuç

Havalimanı güvenliği, en karmaşık ve kritik güvenlik operasyonlarından biridir. Başarı için:

• Uluslararası standartlara uyum şarttır
• Teknoloji ve insan dengesi önemlidir
• Sürekli eğitim ve tatbikat gereklidir
• Proaktif tehdit değerlendirmesi yapılmalıdır

Güvenlik şirketleri, havalimanı güvenlik hizmetlerinde uzmanlaşarak bu zorlu alanda değer yaratabilir ve ülkenin havacılık güvenliğine katkıda bulunabilir.