Apartman Elektrik Tesisatı Güvenliği ve Kaçak Akım Kontrolü

Apartmanlarda elektrik tesisatı güvenliği, hem can hem de mal güvenliği açısından kritik öneme sahiptir. Türkiye'de her yıl yüzlerce yangın ve onlarca ölümlü kaza elektrik arızalarından kaynaklanmaktadır. Bu kapsamlı rehberde, apartman yöneticileri ve kat maliklerinin elektrik güvenliği konusunda bilmesi gereken her şeyi detaylı olarak ele alacağız.

Apartmanlarda Elektrik Tesisatı: Temel Yapı ve Bileşenler

Ana Dağıtım Panosu

Apartmanın elektrik sisteminin kalbi ana dağıtım panosudur. Bu pano, şebekeden gelen elektriği alarak bina geneline dağıtır:

Ana Pano Bileşenleri:

• Ana şalter: Tüm binayı besleyen ana devre kesici
• Kompanzasyon panosu: Reaktif güç kontrolü için
• Sayaç bölümü: Ortak alan sayaçları
• Sigorta/şalter grubu: Her daire ve ortak alan için ayrı koruma
• Kaçak akım rölesi (KAR): Hayati güvenlik elementi
• Parafudr: Yıldırım ve aşırı gerilim koruması

Ana Panoda Olması Gereken Özellikler:

• IP54 veya üzeri koruma sınıfı
• Yangına dayanıklı malzeme
• Kilitlenebilir kapak
• Yeterli havalandırma
• Topraklama barası
• Faz gösterge lambaları

Kolon Hatları

Ana panodan dairelere uzanan dikey hatlar kolon hatları olarak adlandırılır:

Kolon Hattı Standartları:

• Minimum kesit: Daire başına en az 6mm² bakır
• Koruma borusu: Halojensiz, alev geciktirici
• Düşey mesafe: Her 3 katta bir bağlantı kutusu
• Etiketleme: Her katta hangi daireye ait olduğu belirtilmeli

Daire Panoları

Her dairede bulunan dağıtım panoları:

Modern Daire Panosu İçeriği:

• Ana kaçak akım koruma şalteri (30mA)
• Aydınlatma grubu şalteri (10A)
• Priz grubu şalteri (16A)
• Mutfak grubu şalteri (20A)
• Klima/ısıtma şalteri (16A)
• Yedek devre şalteri

Kaçak Akım: Nedir ve Neden Tehlikelidir?

Kaçak Akımın Tanımı

Kaçak akım, elektrik devresinden normalde akmaması gereken bir yoldan akan akımdır. Bu genellikle:

• İzolasyon bozulması: Kablo izolasyonunun aşınması
• Nem: Su temas eden elektrik elemanları
• Arızalı cihazlar: İç devresinde sorun olan elektrikli aletler
• Hatalı bağlantı: Yanlış veya gevşek bağlantılar

Kaçak Akımın Tehlikeleri

1. Elektrik Çarpması:

• 10mA: Kas kasılması başlar
• 30mA: Solunum güçlüğü
• 50mA: Kalp fibrilasyonu riski
• 100mA: Ölümcül olabilir

2. Yangın Riski:

• Kaçak akım ısı üretir
• Kablo izolasyonu erir
• Yakınındaki yanıcı maddeler tutuşabilir
• Gizli kalması nedeniyle geç fark edilir

3. Elektrik Faturası Artışı:

• Kaçak akım sayaçtan geçer
• Kullanılmayan elektrik için ödeme yapılır
• Aylık yüzlerce TL kayıp olabilir

Kaçak Akım Belirtileri

Evde Dikkat Edilmesi Gereken İşaretler:

• Prizlere dokunulduğunda hafif karıncalanma
• Elektrikli cihazların gövdesinde voltaj hissedilmesi
• Sigortaların sık sık atması
• Açıklanamayan elektrik faturası artışı
• Yanık kablo kokusu
• Duvardan gelen cızırtı sesleri
• Işıkların titremesi

Kaçak Akım Koruma Röleleri (KAR/RCD)

KAR Nasıl Çalışır?

Kaçak akım koruma rölesi, devreden geçen akımı sürekli ölçer:

Çalışma Prensibi:

1. Faz ve nötr hatlarından geçen akım karşılaştırılır
2. Normal durumda ikisi eşittir
3. Kaçak varsa, fark oluşur
4. Belirlenen eşik aşılırsa devre kesilir
5. Kesme süresi milisaniye düzeyindedir

KAR Tipleri ve Kullanım Alanları

Tip	Hassasiyet	Kullanım Alanı
Tip AC	Sadece AC kaçak	Genel kullanım
Tip A	AC + pulslu DC	Elektronik cihazlar
Tip F	AC + yüksek frekanslı	İnverter, frekans kontrolörlü
Tip B	Tüm akım tipleri	Endüstriyel, UPS

Hassasiyet Değerleri:

• 6mA: Tıbbi cihazlar, özel alanlar
• 10mA: Islak alanlar, havuzlar
• 30mA: Priz devreleri (standart konut)
• 100mA: Yangın koruması
• 300mA: Ana koruma, yangın önleme

KAR Seçim Kriterleri

Apartman İçin Önerilen Sistem:

1. Ana pano: 300mA seçici tip (yangın koruması)
2. Daire girişi: 30mA Tip A (can güvenliği)
3. Banyo/mutfak: 10mA (ıslak alan koruması)

Apartman Elektrik Güvenlik Denetimi

Periyodik Kontrol Zorunluluğu

Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği'ne göre:

Zorunlu Kontrol Periyotları:

• Konutlar: 10 yılda bir
• Ticari alanlar: 5 yılda bir
• Sanayi tesisleri: 1 yılda bir
• Tehlikeli ortamlar: 6 ayda bir

Denetimde Kontrol Edilen Unsurlar

1. Görsel Kontrol:

• Panel ve kutuların fiziksel durumu
• Kabloların izolasyon durumu
• Bağlantı sıkılıkları
• Etiketleme ve işaretlemeler
• Topraklama bağlantıları

2. Ölçümler:

• Topraklama direnci (< 2 ohm)
• İzolasyon direnci (> 1 megaohm)
• Kaçak akım röle test
• Devre empedansı
• Faz-faz ve faz-nötr gerilimi

3. Fonksiyon Testleri:

• Şalterlerin çalışması
• KAR test butonu
• Acil durum aydınlatması
• Yangın alarm sistemi bağlantıları

Denetim Raporu

Yetkili elektrik tesisatçısı tarafından düzenlenen rapor içermeli:

• Tesisat genel durumu
• Yapılan ölçümler ve sonuçları
• Tespit edilen uygunsuzluklar
• Önerilen düzeltmeler
• Bir sonraki kontrol tarihi
• Tesisatçı imzası ve yetki belgesi

Apartmanda Elektrik Güvenliği İçin Alınması Gereken Önlemler

Ortak Alan Güvenliği

1. Merdiven ve Koridor Aydınlatması:

• Acil aydınlatma sistemi zorunlu
• Hareket sensörlü enerji tasarrufu
• Yeterli lüks seviyesi (en az 100 lux)
• Yedek güç kaynağı (en az 3 saat)

2. Asansör Elektrik Sistemi:

• Bağımsız devre ve koruma
• UPS veya jeneratör bağlantısı
• Acil aydınlatma
• İnterkom sistemi

3. Otopark Aydınlatması:

• Su geçirmez armatürler (IP65)
• Düşük montaj yüksekliği için koruyucu
• Karbon monoksit dedektörü entegrasyonu
• Yangın alarm sistemi bağlantısı

Daire İçi Güvenlik Önerileri

1. Priz ve Anahtarlar:

• Çocuk güvenlik kapaklı prizler
• Islak alanlarda su geçirmez modeller
• Yanıcı malzemelerden uzak konum
• Aşırı yüklemeden kaçınma

2. Elektrikli Cihaz Kullanımı:

• CE belgeli ürün tercih
• Uzatma kablosu zincirleme kullanmama
• Islak elle cihaz kullanmama
• Hasar görmüş kabloları kullanmama

3. Banyo ve Mutfak:

• GFCI/RCD korumalı prizler
• Su kaynaklarından 60cm mesafe
• Islak elle priz kullanmama
• Havalandırma fanı için ayrı devre

Acil Durum Hazırlığı

Elektrik Kazası Durumunda:

1. Paniğe kapılmayın
2. Ana şalteri kapatın
3. Gerekirse 112'yi arayın
4. Elektrik çarpmış kişiye çıplak elle dokunmayın
5. Tahta veya plastik malzeme ile ayırın

Yangın Durumunda:

1. Elektriği kesin
2. Yangın söndürücü kullanın (ABC tipi)
3. Su kullanmayın
4. Binayı tahliye edin
5. 110 İtfaiye'yi arayın

Apartman Elektrik Yenileme Projesi

Ne Zaman Yenileme Gerekir?

Yenileme İşaretleri:

• Tesisat 30 yaşından büyük
• Alüminyum kablolar mevcut
• Sigortalar sık sık atıyor
• Prizler ısınıyor
• Karartmalar yaşanıyor
• Topraklama yetersiz
• Kaçak akım koruması yok

Yenileme Aşamaları

1. Proje Hazırlığı:

• Mevcut durum tespiti
• İhtiyaç analizi
• Elektrik projesi çizimi
• Maliyet hesaplaması
• Kat malikleri kararı

2. Malzeme Seçimi:

• NYM tipi halojensiz kablolar
• TSE/CE belgeli malzemeler
• Yangına dayanıklı panolar
• Modern kaçak akım röleleri
• Parafudr sistemleri

3. Uygulama:

• Yetkili elektrik firması seçimi
• Aşamalı uygulama planı
• Minimum kesinti ile çalışma
• Test ve devreye alma
• Dokümantasyon

Maliyet Hesabı

Ortalama Maliyetler (2024):

Kalem	Birim Fiyat
Ana pano yenileme	15.000-30.000 TL
Kolon hattı (kat başına)	3.000-5.000 TL
Daire panosu	2.000-4.000 TL
Daire içi tesisat	8.000-15.000 TL
İşçilik	Malzemenin %30-40'ı

20 Daireli Apartman Örneği:

• Ana pano: 25.000 TL
• Kolonlar: 35.000 TL
• Daire panoları: 60.000 TL
• Ortak alan: 20.000 TL
• İşçilik: 50.000 TL
• Toplam: ~190.000 TL

Elektrik Tasarrufu ve Akıllı Sistemler

Enerji Verimliliği

Ortak Alanlarda Tasarruf:

• LED aydınlatmaya geçiş (%80 tasarruf)
• Hareket sensörlü sistemler
• Zaman ayarlı kontrolörler
• Kompanzasyon sistemi

Akıllı Bina Sistemleri:

• Akıllı sayaçlar (smart meter)
• Uzaktan izleme ve kontrol
• Otomatik kaçak tespiti
• Enerji tüketim raporları
• Mobil uygulama entegrasyonu

Güneş Enerjisi Entegrasyonu

Çatı GES Sistemi:

• Ortak alan elektriğini karşılama
• Fazla üretimi şebekeye satma
• 5-7 yılda kendini amorte etme
• Çevre dostu enerji
• Uzun vadeli tasarruf

Hukuki Sorumluluklar

Yöneticinin Sorumluluğu

Kat Mülkiyeti Kanunu Kapsamında:

• Ortak alanların bakım sorumluluğu
• Periyodik kontrolleri yaptırma
• Tehlikeli durumları giderme
• Bilgilendirme yükümlülüğü

İhmal Durumunda:

• Hukuki sorumluluk
• Tazminat davası riski
• Cezai sorumluluk (ölümlü kaza)
• Sigorta taleplerinin reddi

Kat Maliklerinin Sorumluluğu

Daire İçi Tesisat:

• Bakım ve onarım sorumluluğu
• Yetkisiz müdahaleden kaçınma
• Tehlikeli durumları bildirme
• Genel kurul kararlarına uyma

Sık Sorulan Sorular ve Yanıtları

1. Apartman elektrik tesisatı ne kadar sürede kontrol edilmeli?
Yönetmeliğe göre konutlarda 10 yılda bir zorunlu kontrol yapılmalıdır. Ancak eski binalarda veya sorun yaşanan tesisatlarda daha sık kontrol önerilir.

2. Kaçak akım rölesi sürekli atıyorsa ne yapmalıyım?
Önce tüm cihazları çıkarıp tek tek deneyin. Cihaz kaynaklı değilse, profesyonel bir elektrikçiye tesisat kontrolü yaptırın.

3. Apartman elektrik yenilemesi için kaç oy gerekir?
Zorunlu bakım ve onarımlar için salt çoğunluk yeterlidir. Lüks sayılabilecek iyileştirmeler için 4/5 çoğunluk gerekebilir.

4. Eski alüminyum kablolar tehlikeli mi?
Evet, alüminyum kablolar bakır kablolara göre daha yüksek dirence sahiptir ve bağlantı noktalarında oksitlenme sorunu yaratır. Yenilenmesi önerilir.

5. Apartmanda jeneratör zorunlu mu?
Kat Mülkiyeti Kanunu'na göre zorunlu değildir, ancak asansörlü binalarda acil durum için önerilir. Yüksek binalarda (30 metreden fazla) yangın yönetmeliği jeneratör gerektirir.

Sonuç ve Öneriler

Apartman elektrik güvenliği, profesyonel yaklaşım ve düzenli bakım gerektiren kritik bir konudur. Yöneticiler ve kat malikleri olarak:

1. Periyodik kontrolleri aksatmayın
2. Kaçak akım koruma sistemlerini güncel tutun
3. Yetkili elektrikçilerle çalışın
4. Eski tesisatları yeniletme planı yapın
5. Acil durum prosedürlerini belirleyin
6. Sigorta poliçelerini güncel tutun
7. Sakinleri bilinçlendirin

Unutmayın: Elektrik güvenliğinde ihmal, telafisi imkansız kayıplara yol açabilir. Bugün yapacağınız küçük yatırımlar, yarın büyük felaketleri önleyebilir.

---

Bu makale bilgilendirme amaçlıdır. Elektrik tesisatı ile ilgili tüm işlemler için mutlaka yetkili ve sertifikalı elektrik teknisyenlerinden profesyonel destek alınız.