Acil Durum Müdahale Planı Oluşturma: Adım Adım Rehber

Acil durum müdahale planı (ADMP), olağanüstü olaylar karşısında can ve mal kaybını en aza indirmek için hazırlanan kritik bir belgedir. İster apartman, ister ticari tesis, ister güvenlik şirketi olun, etkili bir acil durum planı hayat kurtarır. Bu kapsamlı rehberde, profesyonel bir acil durum müdahale planının nasıl oluşturulacağını adım adım açıklayacağız.

Acil Durum Planının Önemi

Neden Gerekli?

Yasal Zorunluluk:

• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
• İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik
• Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik
• AFAD mevzuatı

Pratik Faydalar:

• Can kaybını önleme
• Mal kaybını azaltma
• Panik kontrolü
• Koordineli müdahale
• Toparlanma hızı
• Kurumsal süreklilik

Acil Durum Türleri

Doğal Afetler:

• Deprem
• Sel/su baskını
• Fırtına
• Heyelan

Yangın ve Patlama:

• Elektrik kaynaklı
• Gaz sızıntısı
• Kimyasal reaksiyon
• Sabotaj

Güvenlik Olayları:

• Silahlı saldırı
• Bomba ihbarı
• Terör eylemi
• Sivil kargaşa

Sağlık Acilleri:

• Kalp krizi
• Zehirlenme
• Salgın hastalık
• Kaza/yaralanma

Altyapı Arızaları:

• Elektrik kesintisi
• Su kesintisi
• Asansör arızası
• HVAC arızası

Plan Hazırlama Aşamaları

Aşama 1: Risk Değerlendirmesi

1.1. Tehlike Tanımlama:

Tehlike	Olasılık	Etki	Risk Puanı
Deprem	Yüksek	Kritik	25
Yangın	Orta	Yüksek	16
Sel	Düşük	Orta	6
Elektrik kesintisi	Yüksek	Düşük	8
Silahlı saldırı	Düşük	Kritik	10

Puanlama:

• Olasılık: 1-5 (Çok düşük - Çok yüksek)
• Etki: 1-5 (İhmal edilebilir - Felaket)
• Risk Puanı = Olasılık × Etki

1.2. Zafiyet Analizi:

• Yapısal zayıflıklar
• Ekipman eksiklikleri
• Personel yetersizlikleri
• Prosedür boşlukları
• İletişim problemleri

1.3. Kapasite Değerlendirmesi:

• Mevcut ekipman
• Eğitimli personel sayısı
• Acil çıkış kapasitesi
• İletişim sistemleri
• Yedek güç kaynakları

Aşama 2: Organizasyon Yapısı

2.1. Acil Durum Ekibi:

            Acil Durum Koordinatörü
                     |
    +----------------+----------------+
    |                |                |
Söndürme Ekibi  Kurtarma Ekibi  İlk Yardım Ekibi
    |                |                |
 3-5 kişi        3-5 kişi        3-5 kişi

Rol Tanımları:

Acil Durum Koordinatörü:

• Genel komuta
• Dış koordinasyon
• Karar verme
• Medya iletişimi

Söndürme Ekibi:

• İlk müdahale
• Yangın söndürücü kullanımı
• Gaz kesme
• Elektrik kesme

Kurtarma Ekibi:

• Tahliye yönlendirme
• Kurtarma operasyonları
• Arama faaliyetleri
• Engelli/yaralı taşıma

İlk Yardım Ekibi:

• Yaralı bakımı
• Ambulans koordinasyonu
• Sağlık kayıtları
• İlaç/malzeme yönetimi

2.2. İletişim Zinciri:

Olay Tespit → Güvenlik/Resepsiyon → Acil Durum Koordinatörü
                                          ↓
                        Ekip Liderleri + Dış Kurumlar (110, 112, 155)
                                          ↓
                                   Tüm Personel
                                          ↓
                                   Üst Yönetim

Aşama 3: Acil Durum Prosedürleri

3.1. Genel Tahliye Prosedürü:

1. Alarm duyulduğunda:

   • Çalışmayı durdurun
   • Masaüstü/ekipmanı güvenli bırakın
   • Kişisel eşyaları almayın

2. Tahliyeye başlayın:

   • En yakın acil çıkışı kullanın
   • Asansör kullanmayın
   • Koşmayın, itişmeyin
   • Kapıları kapatın (kilitlemeyin)

3. Toplanma alanına gidin:

   • Belirlenen alana yönelin
   • Sayım için bekleyin
   • Talimat bekleyin

4. Binaya dönmeyin:

   • "Güvenli" anonsu yapılana kadar
   • Yetkili onayı olmadan

3.2. Yangın Müdahale:

KAÇIŞ Kuralı:

• Küçük yangınsa söndür
• Alarmı çal
• Çık ve kapıyı kapat
• Itfaiye çağır (110)
• Şirket yetkililerini bilgilendir

Yangın Söndürücü Kullanımı (PASS):

• Pimi çek
• Ağızı hedefe yönelt
• Sıkarak basınç uygula
• Süpür hareketi yap

3.3. Deprem Müdahale:

Sarsıntı Sırasında:

• Çök, Kapan, Tutun
• Masa/sıra altına gir
• Pencere ve camdan uzak dur
• Dışarı koşma

Sarsıntı Sonrası:

• Sakin ol, panik yapma
• Yaralıları kontrol et
• Gaz/su/elektriği kapat
• Tahliye et (güvenliyse)
• Artçılara hazırlıklı ol

3.4. Bomba İhbarı:

1. İhbarı alan kişi:

   • Sakin kal
   • Detaylı bilgi al (konum, zaman, neden)
   • Arayan hakkında not et

2. Hemen bildir:

   • Güvenlik/yönetim
   • 155 Polis

3. Tahliye:

   • Sessiz/sakin tahliye
   • Şüpheli paketlere dokunma
   • Pencere/kapıları aç (patlama etkisi azaltmak için)

Aşama 4: Kaynak Planlaması

4.1. Ekipman Listesi:

Ekipman	Miktar	Konum	Kontrol Sıklığı
Yangın söndürücü	Her 200m²'ye 1	Koridorlar	Aylık
İlk yardım dolabı	Her katta 1	Merkezi alan	3 ayda bir
Sedye	2	Güvenlik odası	6 ayda bir
El feneri	10	Güvenlik, kat hol	Aylık
Megafon	3	Güvenlik, resepsiyon	6 ayda bir
Acil durum çantası	5	Her katta	6 ayda bir

4.2. Acil Durum Çantası İçeriği:

• El feneri ve yedek pil
• Düdük
• İlk yardım malzemesi
• Su (0.5L x 5)
• Enerji barı
• Battaniye
• El telsizi
• Kalem ve kağıt
• Önemli telefon listesi
• Para

4.3. Kritik İletişim Bilgileri:

ACİL NUMARALAR
--------------
Genel Acil: 112
İtfaiye: 110
Polis: 155
Jandarma: 156
AFAD: 122
Zehir Danışma: 114

KURUM İÇİ
---------
Güvenlik: [dahili]
Acil Durum Koordinatörü: [telefon]
Teknik Servis: [telefon]
Yönetim: [telefon]

DIŞ KURUMLAR
------------
En yakın hastane: [isim, adres, telefon]
En yakın polis merkezi: [adres, telefon]
Sigorta şirketi: [telefon]
Acil teknik servis: [telefon]

Aşama 5: Tahliye Planı

5.1. Tahliye Rotaları:

• Birincil rota (ana merdiven)
• İkincil rota (yangın merdiveni)
• Üçüncül rota (acil durum merdiveni)
• Her rota işaretli ve aydınlatılmış

5.2. Toplanma Alanları:

• Birincil: [Konum, kapasite]
• Yedek: [Konum, kapasite]
• Kriterleri: Binadan uzak, güvenli, erişilebilir

5.3. Özel İhtiyaçlar:

• Engelli personel için asansör/rampa
• Hamile/yaşlı için öncelikli tahliye
• Çocuklu alanlar için refakatçi
• Misafir/ziyaretçi yönlendirme

5.4. Sayım Prosedürü:

Tahliye başla → Kat sorumlusu sayım → Toplanma alanı sayım →
Koordinatöre rapor → Eksik varsa kurtarma ekibi

Aşama 6: Eğitim ve Tatbikat

6.1. Eğitim Programı:

Eğitim	Süre	Sıklık	Katılımcı
Genel farkındalık	2 saat	Yılda 1	Tüm personel
Ekip eğitimi	8 saat	Yılda 2	Acil durum ekipleri
İlk yardım	16 saat	Yılda 1	Seçili personel
Yangın söndürme	4 saat	Yılda 1	Söndürme ekibi

6.2. Tatbikat Türleri:

Masa Başı Tatbikatı:

• Senaryo tartışması
• Karar verme pratiği
• Düşük maliyet
• Sıklık: 3 ayda bir

Fonksiyonel Tatbikat:

• Belirli ekipler
• Kısmi uygulama
• Orta maliyet
• Sıklık: 6 ayda bir

Tam Ölçekli Tatbikat:

• Tüm personel
• Gerçek tahliye
• Yüksek maliyet
• Sıklık: Yılda 1

6.3. Tatbikat Değerlendirme:

• Tahliye süresi
• Ekip performansı
• İletişim etkinliği
• Eksiklik tespiti
• İyileştirme önerileri

Aşama 7: Dokümantasyon

7.1. Plan Dokümanı İçeriği:

1. Amaç ve kapsam
2. Sorumluluklar
3. Risk değerlendirmesi
4. Acil durum prosedürleri
5. Tahliye planı ve haritalar
6. İletişim bilgileri
7. Kaynak envanteri
8. Eğitim ve tatbikat programı
9. Revizyon geçmişi

7.2. Dağıtım:

• Basılı kopya: Güvenlik, resepsiyon, her kat
• Dijital kopya: Paylaşımlı sürücü, e-posta
• Özet poster: Asansör yanı, toplantı odaları

7.3. Güncelleme:

• Yıllık gözden geçirme
• Organizasyon değişikliğinde
• Tatbikat sonrası
• Gerçek olay sonrası
• Mevzuat değişikliğinde

Özel Durumlar

Gece Vardiyası

Ek Tedbirler:

• Daha az personel → Daha iyi eğitim
• Otomatik alarm sistemleri
• Uzaktan izleme
• Hızlı ulaşılabilir iletişim

Yüksek Binalar

Özel Gereksinimler:

• Kat bazlı tahliye planı
• Yangın güvenlik holü
• Basınçlandırma sistemi
• Helikopter iniş alanı (varsa)
• Kaçış merdiveni kapasitesi

Çok Kiracılı Binalar

Koordinasyon:

• Ortak acil durum planı
• Kiracılar arası iletişim
• Bina yönetimi koordinasyonu
• Ortak tatbikatlar

Sık Sorulan Sorular

1. Acil durum planı zorunlu mu?
Evet, 6331 sayılı Kanun gereği tüm işyerlerinde acil durum planı zorunludur. 50 ve üzeri çalışanı olan işyerlerinde yazılı plan şarttır.

2. Plan ne sıklıkla güncellenmelidir?
En az yılda bir gözden geçirilmeli, organizasyon değişikliği, tatbikat sonuçları veya gerçek olay sonrası güncellenmeli.

3. Tatbikat yapmak zorunlu mu?
Evet, yılda en az bir kez acil durum tatbikatı yapılması yasal zorunluluktur.

4. Kim hazırlayabilir?
İş güvenliği uzmanı, işveren veya yetkilendirdiği kişi hazırlayabilir. Karmaşık tesisler için uzman danışmanlık önerilir.

5. Acil durum ekibi kaç kişi olmalı?
Her 50 çalışan için en az 1 arama-kurtarma, 1 yangın söndürme, 1 ilk yardımcı olmak üzere ekip oluşturulmalıdır.

Sonuç

Etkili bir acil durum müdahale planı için:

1. Risk değerlendirmesi ile başlayın
2. Organizasyon yapısını kurun
3. Prosedürleri yazılı hale getirin
4. Kaynakları hazırlayın
5. Eğitim ve tatbikat yapın
6. Düzenli güncelleyin
7. Herkesin bilmesini sağlayın

Acil durum planı, rafta duracak bir belge değil, yaşayan bir sistem olmalıdır.

---

Bu makale bilgilendirme amaçlıdır. Kapsamlı acil durum planlaması için iş güvenliği uzmanı ile çalışmanız önerilir.